Konkurs Ekologiczne Charaktery Sprzątanie świata - Polska 2019 :: 20-21-22 września 2019 Razem z nami zostań Zielonym Filantropem - chroń środowisko i pomagaj dzieciom facebook Strona Miry

 

Instrukcja do karty inwentaryzacji

 
1. Obserwator
Kto obserwuje? Wpisujemy Szkołę, jeśli jesteśmy jedynym zespołem badawczym ze szkoły, lub klasę jeśli zespołów jest więcej. Jeśli każdy uczeń otrzymuje własną kartę inwentaryzacji, wpisuje tu imię i nazwisko, a jedną oficjalną kartę z nazwą szkoły i klasy przesyła do FNZ koordynator
 
2. Nazwa stanowiska
Wpisujemy nazwę własną dla badanego stanowiska. Najlepiej by była to nazwa pochodząca od najbliższej miejscowości lub od nazwy geograficznej, np. wzniesienia, doliny, rezerwatu przyrody itp. Kiedy zdecydujemy się na przeprowadzenie inwentaryzacji na większej liczbie stanowisk, a odległość między stanowiskami jest niewielka (np. znajdują się one w okolicy tej samej miejscowości), prosimy o nadawanie tych samych nazw z kolejnymi numerami, np. Żabieniec 1; Żabieniec 2, Żabieniec 3 itp.
 
3. Data
 
4. Godzina przyjścia/ opuszczenia stanowiska
 
5. Region, najbliższa miejscowość
Wpisujemy najbliższą według mapy miejscowość od badanego stanowiska, województwo oraz powiat
 
6. Pogoda
Wpisujemy temperaturę (np. z prognozy pogody na dany dzień) oraz czy pogoda jest słoneczna, czy występuje lekkie czy większe zachmurzenie lub czy występuje opad.
 
7. Ochrona obszarowa/ leśny adres
Jeżeli badane stanowisko występuje na jakimś obszarze chronionym (na terenie Parku Narodowego, Parku Krajobrazowego, Rezerwatu Przyrody czy tez obszaru Natura2000) wpisujemy tę informację. Jeżeli zbiornik występuje w lesie wpisujemy „leśny adres” tzn. nazwę leśnictwa i nadleśnictwa w którym się znajduje. Jest to dobra okazja do pokazania uczniom w jaki sposób terytorialnie podzielone są lasy Panstwowe. Jeżeli badamy stanowisko na terenie otwartym lub terenie prywatnym po prostu wpisujemy tę informację.
 
8. Siedlisko lądowe/użytkowanie terenu
Od jakości siedliska lądowego wokół zbiornika zależy dostępnosć do pokarmu (bezkręgowce) oraz migracja kumaków i innych płazów. Jest to bardzo ważna informacja. Prosimy o wskazanie na jakim typie siedliska lądowego znajduje się badany zbiornik. Do wyboru mamy: uprawę, pastwisko, las, zadrzewienia, łąkę i teren zabudowany . Jeżeli nasze stanowisko znajduje się w zupełnie nietypowym miejscu, należy je krociótko opisać w polu „inne” (mogą to być np. skraj lasu, sad itd. itd.)  
 
9. Typ zbiornika
Teraz przechodzimy już do opisu samego zbiornika wodnego. Prosimy o wpisanie jaki to typ zbiornika. Czy jest to jezioro, staw hodowlany, oczko wodne, rozlewisko, kałuża (w przypadku kumaka górskiego) etc.
Uwaga: do inwentaryzacji kumaka nizinnego (niziny i wyżyny) bierzemy pod uwagę zbiorniki wielkości od 10 m2 do 5 ha
Do inwentaryzacji kumaka górskiego (pogórze, góry) bierzemy pod uwagę zbiorniki wielkości od 1 m2 do 5 ha (czyli łącznie z efemerycznymi kałużami). Wynika to z różnic w preferencjach siedliskowych obu gatunków. Kumak górski jest mniej wymagający, jeżeli chodzi o wielkość zbiorników w których może przystąpić do godów, niż jego krewniak kumak nizinny.
 
10.  Kształt zbiornika
Wpisujemy czy badany zbiornik jest okrągły, eliptyczny, prostokątny czy też ma nieregularny kształt.
 
11.  Powierzchnia zbiornika
Liczenie powierzchni zbiornika jest dla uczniów doskonałym ćwiczeniem z matematyki. Na stanowisko zabieramy ze sobą miarkę i odmierzamy 1 metr. Każdy sprawdza czy swobodnie idąc jego kroki są krótsze czy dłuższe niż 1 metr. Uczymy się wraz z uczniami- dosłownie chodzić metrowymi krokami. Następnie już przy pomocy kroków liczymy długość i szerokość prostokątnego lub eliptycznego zbiornika lub obwód okrągłego stawu. Ze wzorów matematycznych wyliczamy na tej podstawie powierzchnię. W przypadku zbiornika o nieragularnym kształcie dzielimy go na prostokąty i trójkąty i sumujemy policzoną powierzchnię. Jeśli policzenie powierzchni jest zbyt trudne, po prostu szacujemy powierzchnię „na oko”.
Powierzchnie podajemy w metrach kwadratowych.
 
12.  Roślinność przybrzeżna
Roslinność przybrzeżna jest potrzebna do okreslenia zacienienia zbiornika. Oktreślamy więc czy zbiornik jest całkowicie porośnięty wokół drzewami (np. jest zbiornikiem śródleśnym lub wewnątrza zadrzewienia), czy jest częściowo osłonięty drzewami (można podać tu procent osłonietej drzewami linii brzegowej) czy też znajduje się na zupełnie otwartym terenie. Bierzemy pod uwagę drzewa które rzucają, (lub mogłyby rzucić np. o innej porze dnia) na taflę wody cień- czyli znajdujące się blisko zbiornika.
 
13.  Obecność roślin podwodnych
Kumaki składają skrzek w taki sposób, że przyczepiają jaja pojedynczo do podwodnych roślin. Wobec tego obecność roślin podwodnych dla nich bardzo ważna. Ponadto wśród roślin podwodnych kumaki mogą odnaleźć różne podwodne bezkręgowce którymi się żywią lub same znaleźć schronienie przed drapieznikami.
Określamy więc najpierw czy w ogóle rośliny podwodne występują w badanym zbiorniku czy nie, a następnie zaznaczamy, czy występują one sporadycznie (pojedynczo) czy w większej gęstości. Warto by ktoś chętny wszedł w wysokich kaloszach kawałek w głąb zbiornika i przyjrzał się podwodnej roślinności „z góry”.
 
14.  Jakość wody
Kumaki tak jak i pozostałe płazy preferują zbiorniki z czystą wodą. Jednocześnie, nawet silnie zanieczyszczona woda nie wyklucza jednoznacznie ich obecności w zbiorniku. 
Określając jakość wody naszego stanowiska najpierw stwierdzamy czy woda jest przejrzysta czy mętna lub też wyraźnie zaśmiecona.
Następnie musimy przyjrzeć się życiu panującemu w zbiorniku. Im czystsza woda tym więcej będzie w niej różnorodnych larw np. ważek, jętek czy chruścików. W słabo natlenionej wodzie o gorszej jakości będą występowały jedynie larwy komarów czy muchówek. By określić jakość wody pod względem obecnych w niej bezkręgowców wodnych, przyporządkowujemy ją do jednej z trzech kategorii: dużo różnych organizmów wodnych (zaznaczamy gdy w wodzie obecne są różnorodne gatunki bezkręgowców np. kiełże, larwy jętek, ważek, chruścików widelnic etc.), mało liczne i/lub mało różnorodne organizmy wodne (zaznaczamy gdy w wodzie obecne są larwy komarów lub muchówek) lub brak
 
 
 
15.  Rodzaj dna
Określamy, czy dno zbiornika jest muliste, czy też nie.
 
16.  Obecność ryb
Niektóre gatunki ryb (np. karaś, okoń) mogą polować na kumaki (szczególnie na ich kijanki). W związku z tym obecność ryb w zbiorniku ma istotny wpływ na populację kumaka. Aby określić czy w zbiorniku znajdują się ryby najłatwiej jest poszukać wokół zbiornika śladów wędkowania lub obserwować toń wodną w poszukiwaniu ryb.
 
17. Obecność zbiorników w odległości 500 m.
Informacja, czy w bliskiej odległości od badanego stanowiska znajdują się inne zbiorniki wodne jest bardzo ważna, ponieważ mówi nam o tym czy jest izolowane czy też istnieje potencjalna możliwość migracji kumaków. Najłatwiej odczytać tę informację z mapy lub zdjęcia satelitarnego przy pomocy programu Google Earth. Możemy również dowiedzieć się takiej informacji od mieszkających w pobliżu ludzi lub wysłać uczniów na zwiad.
 
18.  Bariery dla migracji płazów
Różnego typu bariery dla migracji kumaków i innych płazów świadczą o stopniu izolacji badanego stanowiska. Kumaki podobnie jak i inne płazy będą swobodnie przemieszczały się w roślinności gwarantującej im miejsce schronienia przed drapieżnikami i innymi zagrożeniami (w tym przed wyschnięciem!). Najbardziej swobodnej migracji sprzyja roślinność naturalna taka jak las, zadrzewienia, zakrzaczenia czy łąka. W niej płazy znajdują kryjówki (wnęki przy korzeniach drzew, nory po gryzoniach, kłody drzew itp.) a także obfity pokarm. Każda natomiast szeroka powierzchnia innego typu terenu może stanowić dla kumaków barierę nie do przebycia. Jeżeli w bezpośrednim sąsiedztwie naszego zbiornika znajdują się wymienione bariery zaznaczamy je znakiem „V”. (Możliwe jest zaznaczenie większej liczby barier)
 
 - droga szybkiego ruchu
 - droga lokalna
 - droga nieutwardzona
 - tory
 - teren zabudowany
 - rzeka
 - pole uprawne
 
19. Spadek brzegu
Kumaki preferują wypłycenia i rozlewiska, dlatego spadek brzegu zbiornika ma pewne znaczenie w ich preferencjach siedliskowych. Młode, przeobrażone już kumaczki przebywają najchętniej na płyciznach, toteż zbiorniki o stromych brzegach są dla nich nieodpowiednie.  Określamy spadek brzegu zbiornika w prosty sposób, przyporządkowując go do jednej z trzech kategorii:
 
Brzeg stromy, o kącie nachylenia >60 st.
Brzeg średni, o kącie nachylenia 20-60 st.   
Brzeg lekki, o kącie nachylenia <20 st.
 
 
 
Szacunkowe określanie kątów nachylenia brzegów jest doskonałą okazją do przećwiczenia z uczniami miar kątów i rozwijania umiejętności ….. i orientacji w terenie.
 
Następnie przechodzimy do określenia obecności kumaków w zbiorniku.
 
Uwaga
W pierwszej kolejności, od razu po przybyciu na badane stanowisko, staramy się określić obecność kumaka na podstawie nasłuchów. Podchodzimy  w zacisznym miejscu do zbiornika zachowując się jak najciszej. Następnie w milczeniu czekamy 10 minut nasłuchując odgłosów kumaków. Jeżeli odezwie się jeden, czekamy od tego momentu kolejne 10 minut w ciszy, ponieważ jest duże prawdopodobieństwo, że za nim zaczną odzywać się również pozostałe kumaki. Jeżeli słyszymy wiele kumaczych odgłosów staramy się oszacować ile ich jest.
 
Wypełniamy dalszą część karty inwentaryzacyjnej:
 
Obecność kumaka 
Możemy ją stwierdzić nie tylko po bardzo charakterystycznym odgłosie (która jest naszą główną metodą inwentaryzacji), ale i poprzez bezpośrednią obserwację zwierzęcia. Aby tego dokonać wcześniej powinniśmy nauczyć się odróżniać wygląd kumaków od innych płazów. Pomocne przy tym będą informacje podane na stronie internetowej Programu Bombina www.naszaziemia.pl.... Czasami udaje się również zaobserwować charakterystycznie pojedynczo poprzyklejane do roślin wodnych jaja kumaka, które również jednoznacznie świadczą o jego obecności w zbiorniku. Jeżeli uda nam się je wypatrzeć wpisujemy dodatkowo tę informacje w rubryce Obecność jaj kumaka. Nie jest to jednak informacja niezbędna na potrzeby naszego Monitoringu
 
Odgłosy kumaka
 
Wykrycie odgłosów kumaków świadczy o tym, że zwierzęta te przystąpiły w badanym zbiorniku do godów. To bardzo cenna informacja mówiąca nam również o tym czy populacja jest w dobrej kondycji.
 
Liczba słyszanych osobników
 
Liczbę godujących samców kumaków określamy szacunkowo i wybieramy jedna z trzech kategorii:
1  słyszany osobnik
2-20 słyszane osobniki
>20 słyszanych osobników

Załączniki